حق مالکیت بر پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویی از منظر حقوق مالکیت فکری (مطالعه تطبیقی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکدۀ مدیریت فناوری اطلاعات، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

2 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

چکیده

پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دوره‌های تحصیلات تکمیلی از مهم‌ترین برآیندهای پژوهشی دانش‌آموختگان این دوره‌ها هستند. ایدۀ اصلی در این آثار مربوط به دانشجو است، اما گروه راهنمایی و مؤسسه‌های آموزشی نیز در تکمیل اثر نقش دارند. با این حال، حقوق مادی و معنوی هریک از افراد یا نهادهایی که در تکمیل این آثار نقش دارند هنوز مشخص نیست. در این مطالعه سعی شده این مسئله در ایران با رویکرد حقوقی بررسی شود. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و مطالعۀ تطبیقی متون قانونی مرتبط در ایران و  دو کشور توسعه‌یافته، یعنی ایالات متحده و کانادا است. حقوق مالکیت فکری از زیرساخت‌های گردآوری، سازمان‌دهی‌ و اشاعۀ پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویی است و لذا ضرورت پژوهش در این زمینه اجتناب‌ناپذیر است. رویکرد پاسخگویی به پرسش‌های پژوهش، کیفی، و روش پژوهش «تحلیل اسناد» است. جامعۀ بررسی این پژوهش شامل مقررات مرتبط با کپی‌رایت، به‌ویژه دربارۀ پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در کشورهای منتخب می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توجه آیین‌نامه‌های دانشگاه‌های ایالات متحده و کانادا به مسائل مرتبط با کپی‌رایت پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها بیش از مؤسسه‌های ایرانی است. علیرغم تأثیر اساتید راهنما، مشاور، و داور در پایان‌نامه، همواره شخص دانشجو مالک «اثر» و حقوق ناشی از آن ـ به تعبیر قانون حمایت ـ به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ownership Right to Student’s Theses or Dissertations in Terms of Intellectual Property Rights (Comparative Study)

چکیده [English]

Theses and dissertations are the main output of graduate students in universities and research institutions. Although the core idea in the theses or dissertations belongs to students, guidance team and institutions can have important role in completing these ideas and publishing theses or dissertations. But there still is the problem which is remained unaddressed, who owns economic and moral rights of these publications: students, guidance team, or even relative institutions? Current study is aiming to investigate mentioned problem through a legal approach. As intellectual property right is an important infrastructure for collecting, organizing, and disseminating theses and dissertations, establishing this study looks inevitable. The main objective of this research is to comparative investigating legal basics of economic and moral rights in students' theses and dissertations in Iran and some developed countries (the USA and Canada). Qualitative approach is selected to answer research questions, so that researchers are trying to adopt document analysis methodology for obtaining defined objective. Since writing theses and dissertations is essential for completing a postgraduate degree in the most of educational systems, research population including laws, rules, and regulations related to copyright, in particular those concerning theses and dissertations in Iran, the USA, and Canada. Findings show policies regarding to copyright of theses and dissertations in the USA and Canada are addressed, but in Iran these policies are not clear. While university professors including supervisor and advisor may have impact on completing theses and dissertations, the owner of the final work is the student.

کلیدواژه‌ها [English]

  • intellectual property rights
  • copyright
  • Theses and Dissertations
  • Economic and Moral Rights
  • Higher education
  • Iran

1.      امامی، سیدحسن (1378)، حقوق مدنی، ج1، چ20، تهران، اسلامیه.

2.      زرکلام، ستار (1393)، حقوق مالکیت ادبی و هنری، چ4، تهران، سمت.

3.      شهیدی، مهدی (1383)، آثار قراردادها و تعهدات، چ2، تهران، مجد.

4.      شهیدی، مهدی (1395)، تشکیل قراردادها و تعهدات، چ12، تهران، مجد.

5.      شیخ انصاری، مرتضی (1420هـ.ق)، مکاسب، قم، مجمع الفکر الاسلامی.

6.      صفایی، سید حسین (1392)، حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، چ3، تهران، میزان.

7.      عبده بروجردی، محمد (1380)، حقوق مدنی، به کوشش محمدرضا بندرچی، قزوین، طه.

8.      کاتوزیان، ناصر (1376)، قواعد عمومی قراردادها، ج1، چ4، تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا.

9.      محقق داماد، سید مصطفی (1380)،  قواعد فقه، بخش مدنی 2، چ4، تهران، سمت.

10.   محقق داماد، سید مصطفی (1382)، قواعد فقه مدنی، چ10، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.

11.   مراغی، میرفتاح (1417 هـ.ق)، العناوین، ج2، تهران، مؤسسه نشر اسلامی.

12.   مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی (1392)، فرهنگنامه اصول فقه، چ4، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

13.   میرحسینی، سیدحسن (1394)، مقدمه‌ای بر حقوق مالکیت معنوی، چ5، تهران، میزان.

14.     Andrew, Theo (2004). Intellectual property and electronic theses. UK: Joint Information Systems Committee (JISC).

15.     Ardito, Stephanie (2002). Moral rights for authors and artists: in light of the Tasini ruling, is the next step to advocate for legislation?. Information Today, 19(1): 17-19.

16.     Bird, Robert C., and Lucille M. Ponte. 2006. Protecting Moral Rights in the United States and the United Kingdom: Challenges and Opportunities Under the UK's New Performances Regulations." BU Int'l LJ (24): 213.

17.     Coiller, David (1993). The Comparative Method. In Finifter, Ada W., ed. Political Science: The State of the Discipline II. Washington, D.C.: American Plitical Science Association.

18.     Crews, Kenneth D (2013). Copyright and your dissertation or thesis: Ownership, fair use, and your rights and responsibilities." ProQuest LLC. Retrieved September 01, 2015 from http://media2.proquest.com/documents/copyright_dissthesis_ownership.pdf

19.     Duke University (2015). Guide for the Electronic Submission of Thesis and Dissertation. North Carolina: Duke University. Retrieved at October 29, 2015 from https://gradschool.duke.edu/sites/default/files/documents/ElectronicThesisDissGuide.pdf

20.     Flick, Uwe (2014). The SAGE Handbook of Qualitative Data Analysis. London: Sage.

21.     Gadd, Elizabeth, Charles Oppenheim, and Steve Probets (2003). RoMEO Studies 1: The impact of copyright ownership on academic author self-archiving.Journal of documentation, 59(3): 243-277.

22.     Gingrich, Andre (2012). ‘Comparative methods in sociocultural anthropology today’, in Richard Fardon et al. (eds), Handbook of Social Anthropology, vol. 2. London: Sage: pp. 211–22.

23.     Grant, Cynthia L., & Daniel R. Tomal (2013). How to finish and defend your dissertation: Strategies to complete the professional practice doctorate. Lanham, MD: Rowman & Littlefield.

24.     Harris, Lesley Ellen (2011). Moral Rights in Works of Visual Art in the U.S." www.copyrightlaws.com, accessed June 01, 2016, http://www.copyrightlaws.com/wp-content/uploads/2010/01/Moral-rights-in-the-US.pdf

25.     Kearney, Margaret H (2014). Who owns a dissertation, and why does it matter?."Research in nursing & health, 37(4): 261-264.

26.     May, Tim (1997). Social Research: Issues, Methods and Process, 2nd edition. Buckingham: Open University Press.

27.     McSherry, Corynne (2001). Who owns academic work?: battling for control of intellectual property. Harvard University Press.

28.     Mohammed, Emir Aly Crowne (2009). Moral rights and mortal rights in Canada.Journal of Intellectual Property Law & Practice, 4(4): 261-266.

29.     Office Of Scholarly Communication (2015). Open Access Dissertations & Theses. University Of California, Retrieved at October 29, 2015 from http://osc.universityofcalifornia.edu/scholarly-publishing/open-access/dissertations-theses/

30.     Pickton, Margaret, and Cliff McKnight. (2006). Research students and the Loughborough institutional repository. Journal of librarianship and information science, 38(4): 203-219.

31.     Pila, Justine (2010). Who Owns the Intellectual Property Rights in Academic Work?." European Intellectual Property Review: 609-613.

32.     Rahmatian, Andreas (2014). Make the butterflies fly in formation? Management of copyright created by academics in UK universities. Legal Studies, 34(4): 709-735.

33.     Rapley, Tim (2007). Doing Conversation, Discourse and Document Analysis. London: Sage.

34.     Rhodes, Catherine, John Harris, Sarah Chan, and John Sulston (2011). The ‘ownership’of science. Prometheus, 29(3): 325-336.

35.     Rigamonti, Cyrill P (2006). Deconstructing Moral Rights. Harvard International Law Journal, 47(2): 353-412.

36.     Stanford University (2016). Stanford University Copyright Policy: Relationships Between Students (Including Postdoctoral Scholars) and Outside Entities. Stanford University, 2016. Retrieved at 10 April, 2016 from https://doresearch.stanford.edu/policies/research-policy-handbook/non-faculty-research-appointments/relationships-between-students#anchor-1069

37.     Strauss, Claudia and Quinn, Naomi (1997). A Cognitive Theory of Cultural Meaning. Cambridge: Cambridge University Press.

38.     Tarlock, A. Dan (2001). Who Owns Science. Penn St. Envtl. L. Rev. 10: 135.

39.     University Copyright Office. Copyright & Your Thesis. University of Melbourne, 2013.  Retrieved at October 29, 2015 from http://www.unimelb.edu.au/copyright/information/guides/thesesblue.pdf

40.     University of Michigan Library (2016). Graduate Student's Guide to Publishing: Author's Rights. University of Michigan, accessed June 01, 2016, http://guides.lib.umich.edu/c.php?g=283130&p=1886288

41.     Vijayakumar, J. K., T. A. V. Murthy, and M. T. M. Khan (2005). Indian academia on copyright and IPR issues of Electronic Theses and Dissertations. International CALIBER-2005, Kochi, 2-4, February 2005. Ahmedabad: INFLIBNET Centre, pp 697-704.