شاخص‌ها و مؤلفه‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی

عروجی, مژگان; حریری, نجلا; باب الحوائجی, فهیمه

doi:10.22034/aimj.2024.481928.1606

شاخص‌ها و مؤلفه‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مژگان عروجی ¹

نجلا حریری ²

فهیمه باب الحوائجی ³

¹ دانشجوی دکتری، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² استاد، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

³ دانشیار، گروه علوم ارتباطات و دانش شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/aimj.2024.481928.1606

چکیده

پژوهش حاضر به شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی می‌پردازد. رویکرد این پژوهش کیفی است که در مرحلۀ نخست، از روش فراترکیب و در مرحلۀ دوم از روش دلفی بهره برده است. در مرحلۀ نخست واژگان کلیدی مرتبط با مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی انتخاب و این واژگان در پایگاه‌های علمی داخلی و خارجی، جست‎وجو شد. طی این مرحله، فهرست جامعی از اسناد موجود در حوزۀ سواد مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد؛ سپس به شناسایی مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی پرداخته شد. در مرحلۀ دوم با استفاده از پرسش‌نامۀ محقق ساخته، طی دو دور دلفی، بین اعضای پانل دلفی پالایش و اعتبارسنجی صورت پذیرفت. بر اساس نتایج، شش مقولۀ اصلی در فرایند شناسایی مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد که عبارت‌اند از: 1. ذی‌نفعان؛ 2. خدمات؛ 3. سیاست؛ 4. انواع سواد؛ 5. داده؛ 6. بودجه. پس از اعمال نظر متخصصان، دو مقوله با عنوان انواع مشارکت و نظارت به مقوله‌های قبلی اضافه شد. همچنین 10 مفهوم جدید نیز شناسایی شد که از دید خبرگان تأیید شد. طی این مراحل، 51 کد مرتبط با سواد مدیریت داده‌های پژوهشی به‌دست آمد. نتایج نشان داد که شش مقولۀ اصلی شناسایی شده،‌ در مجموع 60 درصد از واریانس کل متغیرها را تبیین می‌کنند که هر کدام شامل مفاهیم و کدهای مرتبط و معیارهای مناسب برای سنجش هستند. در نتیجه مهم است که بدانیم توسعه، پذیرش و کاربرد این مقوله‌ها در انجام شیوه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی تا چه اندازه می‌تواند کاربردی باشد.

کلیدواژه‌ها

سواد داده

سواد اطلاعاتی

مدیریت داده

مدیریت داده‌های پژوهشی

عنوان مقاله English

The Most Effective Indicators and Components in Research Data Management Literacy

نویسندگان English

Mozhgan Oroji ¹

Najla Hariri ²

Fahimeh Babalhavaeji ³

¹ PhD., Department of Information Science and Knowledge, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

² Prof., Department of Communication Science and Knowledge, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

³ Associate Prof., Department of Communication Science and Knowledge, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده English

The present research identifies the components and indicators of research data management literacy. In this research, a qualitative approach has been used using the meta-composite method and in the next step, the Delphi method. After preparing a comprehensive list of available documents in the field of research data management literacy, relevant keywords were searched in scientific databases inside and outside of Iran, and then the components of research data management were identified. The second stage was refined and validated using a researcher-made questionnaire in two rounds of Delphi among Delphi panel members. Six main categories were found in the process of identifying the components of research data management: 1- beneficiaries, 2- services, 3- politics, 4- types of literacy, 5- data, 6- budget and after implementation. The opinion of experts added 2 other categories: 1- types of participation and 2- monitoring. Also, 10 new concepts were identified, which were approved by experts. The identified codes were also 50 codes related to research data management literacy. The results showed that the six main identified categories explain 60% of the total variance of the variables. Each of which includes related concepts and codes and appropriate criteria for measurement. It is important to know how practical the development, acceptance and application of these categories can be in conducting research data management methods.

کلیدواژه‌ها English

Data literacy

Information literacy

Data management

Research data management

آبام، زویا و افضلی، محدثه (1402). خدمات داده‌های پژوهشی در کتابخانه‌های مرکز دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. بازیابی دانش و نظام‌های معنایی، 10 (37)، 67-112. DOI: 10.22054/JKS.2022.68719.1519

حمزه‌ای، روناک (1396). داده‌های پژوهشی، روندی جدید در دنیای علم برای افزایش تأثیرگذاری، اعتبار، کارایی و شفافیت در پژوهش. کتابدار 2.0، 3(4). بازیابی شده در 15 آبان 1400، از http://lib2mag.ir/

سکورزاده، مهران (1398). امکان‌سنجی ارائه خدمات مدیریت داده‌های پژوهشی در کتابخانه‌های دانشگاهی شهر تهران مواردی از کتابخانه‌های مرکز دانشگاه‌های منتخب شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران.

سلیمانی ده دیوان، آمنه؛ فهیم نیا، فاطمه؛ نقشینه، نادر و سلیمانی نژاد، عادل (1399). استفاده مجدد از داده‌های پژوهشی در ایران: شناسایی عناصر و الزامات. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 35 (3)، 663- 692. doi: 10.35050/JIPM010.2020.035

سلیمانی نژاد، عادل؛ درودی، فریبرز و جهانشاهی جواران، فرزانه (1399). بررسی شیوه‌های مدیریت و نیازمندهای داده پژوهشی در پژوهشگران علم اطلاعات در ایران. پردازش و مدیریت اطلاعات، 36 (2)، 329- 358. doi: 10.35050/JIPM010.2020.002

سلیمانی، آمنه؛ سلیمانی نژاد، عادل و درودی، فریبرز (1401). اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی مطالعه موردی: اعضای هئیت علمی پزشکی. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 38 (1)، 193- 220. doi: 10.35050/JIPM010.2022.019

سلیمانی، ناهید؛ منصوری، علی؛ شعبانی، احمد و سیادت، سیدعلی (1401). شناسایی مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی در کتابخانه‌های دانشگاهی. مطالعات کتابداری و سازمانی اطلاعات، 33 (1)، 20-39.

عروجی، مژگان؛ علیمحمدی، داریوش و آخشیک، سمیه سادات (1397). ظرفیت برنامه‌های درسی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی برای تصدی فرصت‌های شغلی مدیریت داده‌های پژوهشی. مطالعات کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، 30 (1)، 58-83.

عصاره، فریده؛ سام، شهلا و غایبی، امیر (1400). شناسایی ابعاد توسعه خدمات مدیریت داده‌های پژوهشی در مراکز علمی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 24 (2)، 85-111.

قهنویه، حسن؛ رسولی آزاد، محمد رحیم؛ باب‌الحوائجی، فهیمه و حریری، نجلا (1400). پُرکاربردترین مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی (موردپژوهی: کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی علوم پزشکی قطب 7 کشور). دانش‌شناسی، 14 (55)، 107- 120.

مجیدی، اکبر؛ نقشینه، نادر؛ اسمعیلی گیوی، محمدرضا و هاشمی، محمودرضا (1396). مطالعه مبانی، مدل‌ها و مسائل گزینش و مدیریت داده‌های پژوهشی در محیط‌های علمی و دانشگاهی. تعامل انسان و اطلاعات، 4 (2)، 31-57. doi: 20.1001.1.24237418.1396.4.2.4.7

وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر و نوروزی چاکلی، عبدالرضا (1397). اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی: رویکردهای ملی و بین‌المللی. پردازش و مدیریت اطلاعات، 33 (3)، 1023-1052.
doi: 10.35050/JIPM010.2018.039

Adika, F. O., & Kwanya, T. (2020). Research data management literacy amongst lecturers at Strathmore University, Kenya. Library Management, 41(6/7), 447-466.

Aljumah, A. I., Nuseir, M. T., & Alam, M. M. (2021). Organizational performance and capabilities to analyze big data: do the ambidexterity and business value of big data analytics matter? Business Process Management Journal, 27(4), 1088-1107.

Ameen, K. & Rafiq, M. (2017). Research data literacy and management skills of pakistani researchers. Paper presented at the The Fifth European Conference on Information Literacy (ECIL).

Bardyn, T. P., Patridge, E. F., Moore, M. T. & Koh, J. J. (2018). Health sciences libraries advancing collaborative clinical research data management in universities. Journal of escience librarianship, 7(2).

Demchenko, Y., Cuadrado-Gallego, J.J., Chertov, O., Aleksandrova, M. (2024). Research Data Management. In: Big Data Infrastructure Technologies for Data Analytics. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-69366-3_9

Fouad, K., Vavrek, R., Surles-Zeigler, M.C., Huie, J.R., Radabaugh, H.L., Gurkoff, G.G., Visser, U., Grethe, J.S., Martone, M.E., Ferguson, A.R., Gensel, J.C., Torres-Espin, A. (2024). A practical guide to data management and sharing for biomedical laboratory researchers. Experimental Neurology 378. https://doi.org/10.1016/j.expneurol.2024.114815

Kennan, M.A. (2016). Data Management: knowledge and skills required in research, scientific and technical organisations, International Federation of Library and Association Institutions IFLA.

Lee, J. Y., Syn, S. Y., & Kim, S. (2024). Global research trends in research data management: A bibliometrics approach. Journal of Librarianship and Information Science, 0(0). https://doi.org/10.1177/09610006241239083.

Malinen, P. & Nykyri, S. (2024). Training research data management experts. Informaatiotutkimus. DOI: 10.23978/inf.148602

Pinfield S, AM. & Cox, J. Smith (2014(. Research Data Management and Libraries: Relationships, Activities, Drivers and Influences. PLoS ONE, 9 (12), e114734.

Piracha, H. A., & Ameen, K. (2018). Research data management practices of faculty members. Pakistan Journal of Information Management & Libraries, 20, 60-75.

Pryor, G. (2011). Why manage research data? In: PRYOR, G. (Ed.), Managing Research Data. London: Facet Publishing.

Rice, R., & Southall, J. (2016). The data librarian’s handbook. Facet publishing.

Sundararajan, S. & Mishra, S. (2023). Data Management: The First Step in Reproducible Research. Indian Journal of Occupational and Environmental Medicine, 27(4), 359-363. DOI: 10.4103/ijoem.ijoem_342_22

Vrana, R. (2024). Research Data Management in the Croatian Academic Community: A Research Study. Publications, 12, 16. https://doi.org/10.3390/ publications12020016

Xu, Z., Zhou, X., Kogut, A., & Clough, M. (2022). Effect of online research data management instruction on social science graduate students’ RDM skills. Library & Information Science Research, 44(4), 101190.